sob., 13.09.2025
15:30–17:30
Wykład
Izba Pamięci
5 zł
Niedostępne dla wroga. Konspiracyjne i powstańcze skrytki na wybranych przykładach. Wykład Katarzyny Utrackiej i Juliana Borkowskiego
Jednym z podstawowych elementów bezpiecznego funkcjonowania Polskiego Państwa Podziemnego w okupowanej Warszawie była próba zabezpieczenia informacji o własnej działalności przed policyjno-wywiadowczymi organami okupanta niemieckiego. Rozkazy, wytyczne, meldunki, struktury, plany poszczególnych jednostek, prasę, ulotki, instrukcje, broń, starano się maskować i przechowywać w niedostępnych skrytkach. W lokalach konspiracyjnych, mieszkaniach, częściach budynków, na poddaszach, w ruinach, powstawały przemyślnie i sprytnie wykonane skrytki podłogowe, w ścianach i pod parapetami. Wykonywano skrytki przenośne do transportu materiałów konspiracyjnych dla łączniczek, łączników, kurierek, kurierów, kolporterek, kolporterów, wykorzystując elementy sprzętu domowego, zabawek, pudełek, toreb, walizek z podwójnym dnem.
Skrytki powstawały również przed zakończeniem Powstania Warszawskiego celem ukrycia materiałów. Swoje dokumenty i przedmioty chowali żołnierze Armii Krajowej i działacze służb cywilnych. Po wojnie często trafiały one w ręce komunistycznych służb Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, a ich zawartość służyła jako dowody w procesach przeciwko żołnierzom Armii Krajowej. Dziś odkrywane w starych budynkach służą badaczom, historykom w poszerzaniu wiedzy o dziejach warszawskiej konspiracji.
Celem wykładu będzie pokazanie publiczności w formie prezentacji multimedialnej zachowanych skrytek w zbiorach Muzeum Warszawy i Muzeum Powstania Warszawskiego, przedstawienie ich historii powstania, działania, sylwetek skrytkarzy i właścicieli, a także omówienie ich zawartości.
Katarzyna Utracka – historyk; zastępca kierownika Działu Historycznego Muzeum Powstania Warszawskiego. Autorka i współautorka licznych pozycji dotyczących konspiracji i Powstania. Jej dwutomowa publikacja źródłowa „Archiwum Zgrupowania Armii Krajowej »Chrobry II«”, opracowana wspólnie z Izabelą Mrzygłód, została uhonorowana nagrodą Varsaviana 2015/2016. W 2019 r. otrzymała wyróżnienie w konkursie Książka Historyczna Roku za redakcję naukową monografii Adama Borkiewicza „Powstanie Warszawskie 1944. Zarys działań natury wojskowej”. Jest współautorką licznych wystaw krajowych i zagranicznych oraz konsultantką filmów historycznych dotyczących II wojny światowej. Jej pasją jest poszukiwanie skrytek z okresu konspiracji i Powstania.
Julian Borkowski – historyk, kustosz Działu Badań nad Warszawą w Muzeum Warszawy. Zajmuje się dziejami Warszawy w XX w., w jego zakresie zainteresowań znajdują się: propaganda antyhitlerowska w ramach akcji „N”, historia Armii Krajowej, dzieje warszawskiego harcerstwa ze szczególnym uwzględnieniem okresu okupacji i Powstania Warszawskiego. Współautor wystaw o tematyce warszawskiej, autor i współautor publikacji oraz artykułów. Odznaczony medalami „Pro Patria” i „Zasłużony Działacz Kultury”.
___________________________
INFORMACJE PRAKTYCZNE:
Bilety do kupienia online: https://tiny.pl/srs9sjzr i w pawilonie wejściowym Izby Pamięci
Dla kogo: młodzież, dorośli
Miejsce: Sala Historii w Izbie Pamięci
Maksymalna liczba uczestników: 25 osób
Dostępność: osoby z niepełnosprawnością ruchową
Zdjęcie: Pudełko tekturowe ze skrytką do celów konspiracyjnych podporucznika Stanisława Świtala „Waleriana”, „Wronowskiego”, Warszawa między 1940 a 1944, fot. ze zbiorów Muzeum Warszawy
Partner edukacji Muzeum Warszawy – PGE Polska Grupa Energetyczna S.A.
