niedz., 14.09.2025
15:30–17:00
Wykład
Izba Pamięci
5 zł
„Dziadek z Wehrmachtu”: Doświadczenie i pamięć służby Polaków w armii III Rzeszy. Wykład dr Marcina Jarząbka
Kilkaset tysięcy mężczyzn z Górnego Śląska, Pomorza, Mazur i Warmii w czasie II wojny światowej zostało wcielonych do armii niemieckiej. Ci, którzy przeżyli i po wojnie zdecydowali się wrócić w swoje rodzinne strony, żyli z tym doświadczeniem i piętnem w powojennej Polsce. Temat ten – zasadniczo nierozumiany w innych regionach Polski – był stereotypizowany i wykorzystywany politycznie. Celem prezentacji jest przedstawienie podstawowych uwarunkowań i okoliczności służby Polaków w niemieckim wojsku, a także umieszczenie tego doświadczenia w szerszym, europejskim kontekście.
Wykład będzie przedstawiać m.in.:
– specyfikę terenów pogranicza polsko-niemieckiego i jej znaczenia dla losu „Polaków w Wehrmachcie“
– prawne uwarunkowania wcielania mieszkańców ziem wcielonych do III Rzeszy (funkcjonowania tam Niemieckiej Listy Narodowościowej, DVL)
– szacunkowe statystyki
– to, co wiemy, a czego nie wiemy na temat wojennych losów Polaków w niemieckim wojsku
– powojenne losy i tabuizację ich doświadczeń wojennych
– doświadczenia innych regionów Europy o podobnej przeszłości (Alzacja, Luksemburg, Słowenia, Dania, Republika Czeska)
– problemy z przedstawianiem niejednoznacznych doświadczeń historycznych w historii Polski
Referat wygłosi Marcin Jarząbek, adiunkt w Instytucie Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego i prezes Oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego w Krakowie. W latach 2012-15 współtworzył projekt i wystawę „Dziadek z Wehrmachtu. Doświadczenie zapisanie w pamięci“, który dokumentował – także z pomocą historii mówionej – doświadczenia mieszkańców Górnego Śląska, Pomorza Gdańskiego i Prus Wschodnich, którzy zostali wcieleni do armii nazistowskich Niemiec.
___________________________
INFORMACJE PRAKTYCZNE:
Bilety do kupienia online: https://tiny.pl/7w_35tgn i w pawilonie wejściowym Izby Pamięci
Dla kogo: młodzież, dorośli
Miejsce: Sala Historii w Izbie Pamięci
Maksymalna liczba uczestników: 25 osób
Dostępność: osoby z niepełnosprawnością ruchową
Zdjęcie: Wacław Galios trzyma w ręku swoje jedyne zachowane zdjęcie z czasu służby w niemieckim wojsku, fotografia pochodzi z wystawy „Dziadek z Wehrmachtu”, https://muzeum.haus.pl/wystawa/dziadek-z-wermachtu/rzeczy/
Partner edukacji Muzeum Warszawy – PGE Polska Grupa Energetyczna S.A.
